Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэххэ уонна наукаҕа министиэристибэтэ 2022 сылы "Ааҕыы сылынан" биллэрбитэ. "Кинигэни таптааччылар" куруһуок көхтөөх чилиэннэрэ, В.М.Прокопьев аатынан Тумул орто оскуолатын үөрэнээччилэрэ ,кылаас салайааччыта Петрова Варвара Пакловьевна республиканскай НПК, респуликанскай, улууснай уус-уран ааҕыыларга кыттаннар,  үгүс ситиһиилэннилэр. Ол курдук республиканскай  кэтэхтэн аһаҕас  НПК " Эрилик ааҕыылара" , Эрилик Эристиин айымньыларыгар Васильева Наина - I Үктэл, республиканскай хоһоон  күрэҕэр  Петуховтар дьиэ-кэргэн -Добун сурук I Үрдэл, республиканскай  творческай  күрэххэ " Таланты земли Олоҥхо"  Васильева Наина-Лауреат I степени, III Республиканскай интерактивнай ырыа куонкурсугар, С.Данилов ырыа буолбут хоһооннорунан кыттан  Васильева Наина -Гран при үрдүк аатын ылла. Республиканский конкурс песни и танца  " Сардаҥалаах аартык" күрэххэ  -Лауреат I степени,  " Дебют года" номинацияны ыллылар. Республиканскай  "Төрүт тыл дорҕоон" саха тылынан уус-уран ааҕыы ,күөн-күрэҕэр   Васильева Наина -II Үрдэл, улуустааҕы  " Саха сайдам саҥата " уус-уран ааҕыы күрэҕэр Терентьев Айтал- Добун сурук I Үктэл, Егоров Арылхан-Добун сурук II Үрдэл,  Иванов Давид -Добун сурук III Үрдэл ылан кыайыылаахтарынан ааттаннылар.

     Согласно олоҥхо день весеннего равноденствия с 21 по 25  марта считается  с днем рождения народа саха . Почетный гражданин Борогонского наслега, член Союза журналистов России и РС (Я), член Союза писателей Якутии Н.А. Аржакова-Иванова впервые в республике начало  в родной  селе Тумул  Усть- Алданского  улуса (района) вела  проводить благословение и традиционное празднование этой даты, который впоследствии стал традиционным и каждый год проводится в разных районах Республики. Вчера 23 марта в Борогонском наслеге состоялся обряд  ко дню  "Саха төрөөбүт күнэ". Обряд очищения ,алгыс о взаимоотношениях человека с природой, солнцем, небом. Выставка книг модельной сельской библиотеки им А.Р. Халдеевой на тему  " Дьөһөгөйгө сүгүрүйүү". По представлениям народа саха ,конь-священное животное небесного происхождения. Его огромная роль в хозяйстве, культуре и быте отразилась в традиционных верованиях и эпосе. В фольклорно-мировоззренческой традиции образы коня и его покровителя Дьеьегей  Айыы занимают центральное место. В эпической якутской традиции " кони посылаются из Верхнего мира, с небесной стороны, страны солнца". Якуты сравнивали лучи солнца с хвостом белой кобылицы. Конский волос у якутов имел и ритуальное, и хозяйственное употребление. Во время алгыса веревки из конского волоса (салама), увешивались цветными лоскутьями и белыми конскими волосами. Махалка из конского хвоста (дэйбиир) входила в число сакральных атрибутов, отгоняющих злых духов и охраняющих от возможных несчастий.  Творческая выставка  " Священная лощадь саха"  народных умельцев Борогонского наслега Алексеевой З.Н., Стрекаловской С.И. Приняли  участие участники шевствия якутских национальных костюмов проведенный в г. Якутске Габышева А.Г., Алексеева Г.Г. Выступление Сокольниковой А.С. на тему : " Сакральность Тэллэх-постели (подстилки) у Якутов".Автор Аржакова -Иванова Н.А. как известный журналист, писатель является живой энциклопедией якутской философии, знатоком обычаев и традиций народа саха , ее творчество , являясь кладезем познаний о духовном мировоззрении нашего народа, передается из уста в уста все новым молодым поколениям!

    Алексей Елисеевич Кулаковскай -Өксөкүүлээх Өлөксөй 1877 сыллаахха кулун тутар 4 (16) күнүгэр Боотуруускай улууһун IV Дьохсоҕон нэһилиэгэр Уучай  диэн сиргэ төрөөбүтэ. Кини 9 сааһыгар диэри эһэтигэр иитиллэн, бу алааска оҕо сааһа ааспыта. Эһэтэ Собакин Николай Алексеевич (Куонааскы Ньукулай) сиэнин ааҕарга, суруйарга, суоттуурга үөрэппитэ. Онон эһэлээх, эбэтэ  Өксөкүүлээх Өлөксөйү  үөрэххэ-сырдыкка, уран тылга, мындыр өйгө уһуйбут үтүөлэрэ  үйэлэргэ умнуллубат! Өлөксөй 13 саастааҕар хоһоону суруйуунан, норуот ырыатын, номоҕун бэйэтэ билэринэн, хомуйуунан дьарыктаммыта. 1900с. Кулаковскай Учайга олорон "Байанай алгыһа" диэн айымньытын суруйбута. Бу хоһоону сорох чинчийээччилэр саха суругунан  бастакы айымньытынан ааҕаллар. Элбэх хоһоону, поэманы суруйан хаалларбытыттан , дириҥ ис хоһоонноох айымньытынан " Ойуун түүлэ"  поэмата буолар. Бу сүдү үлэтигэр поэт төрөөбүт омугун дьылҕатын анаарар , ол саҕанааҕы олох уонна аан дойду кыһалҕаларын ырытар "Интеллигенцияҕа сурук" үлэтигэр Саха сирин экэнэмиическай сайдыытын өтө көрөн суруйбута. Тахсыбыт кинигэлэрэ: "Ырыа хоһоон"-1924-1925сс, "Ырыа хоһоон" 1946с ,"Ырыалар хоһооннор" 1957с, "Ибир самыыр: хоһооннор" 1971с, "Ырыа хоһоон" 1978с, "Ырыа хоһоон" 1986с, "Ойуун түүлэ"  поэма 1994с, "Ойуун түүлэ" 1999с, "Материалы для изучения верований якутов"  1923с, "Якутские пословицы и поговорки" 1925с, "Манчаары"  1945с.

Өксөкүүлээх Өлөксөй сырдык аатын үйэтитэн , Саха Сирин  Президенин 1992с  Ыйааҕынан Саха Сирин Илин бириэмийэтэ олохтоммута.

-Саха Сирин норуоттарын культуратын  тилиннэриигэ уһулуччулаах уопсастыбаннай үлэ иһин.

М.К.Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет бастыц гуманитарнай хайысхалаах студеннарыгар анаан стипендия олохтоммута. Өксөкүүлээх Өлөксөй аатынан элбэх үөрэх  уонна культура тэрилтэлэрэ , куораттар  уонна  нэһилиэктэр уулуссалара  ааттанан А.Е.Кулаковскай-Өксөкүүлээх Өлөксөй аатын үйэтитэллэр!

  Биир дойдулаахпыт, Уус Алдан улууһун (оройуонун) уонна Бороҕон нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, норуот маастара Елизавета Ивановна Протопопова баара эбитэ  буоллар  96 сааһын туолуо этэ. Кини II Суотту нэһилиэгэр кыһыл партизан, бастакы ревком Иван Иванович Протопопов дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Алтыс кылааска үөрэнэ сырыттаҕына  1942 сыллаахха трактористар курстарыгар бэбиэскэ кэлбитэ.1943сыллаахха трактористар курстарын бүтэрэн, тракторист идэтин ылбыта. Идэтинэн 10ча сыл трактористаабыта, МТС биир бастыҥ үлэһитэ этэ. Үчүгэй үлэтин иһин стахановец, Коммунистическай үлэ ударнигын аата иҥэриллибитэ. Бастыҥ трактористка буолан БСК (б)П членигэр кандидатынан ылыллыбыта. 1947сыллаахха ЫБСЛКС обкомун “Бочуотун кинигэтигэр” киирбитэ, ол сибидиэтэлистибэтэ Дьокуускайга  “Албан аат” музейыгар ууруллубута. 1948сыллаахха сыллааҕы былаанын 209% толорон , оройуон Бочуотун дуоскатыгар тахсыбыта. Кэлин эргиэн тэрилтэлэригэр пекарняҕа уонна остолобуойга сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Коллективын , нэһилиэгин олоҕор көхтөөхтүк кыттара. Хас да сыл олохтоох комсомольскай тэрилтэҕэ секретардаабыта, комсомолецтары уонна ыччаттары обществоҕа түмэ тардыыга үгүс үлэлэри ыыппыта. Пенсияҕа тахсан баран ииһинэн дьарыктаммыта. Уран оҥоһуктарынан 190 ча быыстапкаҕа кыттыыны ылбыта. Ол иһиттэн 5 тас дойдуларга, 8-Бүтүн Союзтааҕы, 7-Россиятааҕы, 60- республикатааҕы уонна 110- улуустааҕы. 1992 сыллаахха Елизавета Ивановна Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуот маастарын үрдүк аатын ылбыта. 2001 сылтан Россия художниктарын Союһун чилиэнинэн сылдьыбыта, 2003 сылга СР культуратын туйгуна аат иҥэриллибитэ. Сэрии ыар сылларынааҕы үлэтэ  “Килбиэннээх үлэтин иһин” медалларынан,  производствоҕа таһаарыылаах үлэтэ, айар үлэлэрэ  үгүс элбэх грамоталарынан, медалларынан, знактарынан бэлиэтэммитэ. Уран оҥоһуктара “Доҕордоһуу” музейын биир кэрэ көстүүлээх фондата буолан, хараллан тураллар, аатын ааттаталлар.  Уран тарбахтаах иистэнньэҥ, норуот маастара, Уус Алдан уонна Бороҕон нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо,  истиҥ ийэ, эйэҕэс эбэ Е.И.Протопопова ытык олоҕу олорон, үлэлээн  2012 сыллаахха  ыарахан ыарыыттан  күн сириттэн барбыта. Норуот маастардарын күнүнэн биир дойдулаахпытын Елизавета Ивановнаны киэн тутта, холобур оҥосто ахтабыт.