Информация о материале

Республика күнүн чэрчитинэн, "А.Р. Халдеева" аатынан модельнай сельскай  библиотекаҕа "Символы Якутии. Я -патриот" олимпиадаҕа Тумул орто оскуолатын үөрэнээччилэрин кылаас салайааччылара көхтөөхтүк кытыннараллар. Быйыл бу республиканскай олимпиада 9 төгүлүн ыытылынна. Ол курдук алын кылаас үөрэнээччилэр-12 оҕо, орто сүһүөх үөрэнээччилэрэ- 10 оҕо  олимпиадаҕа кытыннылар.Олимпиада ыытыллыытыгар көмөлөстө учуутал Анастасия Михайловна Поротова. Библиотекаҕа   "Мин Республикам-мин киэн туттуум" кинигэ быыстапката обзорданна.

Информация о материале

Петухов Роман Семенович Сыҥаах нэһилиэгэр 1914 сыллаахха төрөөбүтэ. Сэриигэ 1942 сыллаахха Чурапчы военкоматынан ыҥырыллыбыта. 356-с стрелковай дивизияҕа сэриилэспит. Роман Семенович балтыгар ыыппыт суругуттан көрдөххө,Волхов, Белгород, Орел куораттар иһин кыырыктаах кыргыһыыларга кыттыбыт. Биирдэ ыараханнык, биирдэ халымырдык бааһырбытын туһунан суруйбут. Р.С.Петухов өлбүтүн туһунан  икки биллэрии кэлбит.1942 сыллаахха алтынньы 16 күнүгэр Ленинградскай уобалас Островскай оройуонун Варварино дэриэбинэтин иһин кыргыһыыга охтубутун  туһунан бастакы биллэрии. Онтон 1943 сыллаахха  эмиэ ити уобаласка өлбүтүн, көмүллүбүт сирэ чуолкайа суоҕун “Өйдөбүнньүк”( Память т.2.с.34.) кинигэ бигэргэтэрэ.  

                                                            Сиэнин Александра Жиркова ахтыыта

Сэрии диэн тылга алдьархай, хаан, эрэй, муҥ-сут дьыл диэн тыллар ыкса дьүөрэлэһэллэр. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр кыттыбыт, өстөөҕү утары кыргыспыт, кыайыыны уһансыбыт эһээлээх, хос эбэтэр хос,хос эһээлээх ыччат Арассыыйа бары муннугар баара саарбаҕа суох. Биһиги дьоруойдуу охтубут, эбэтэр ийэ сирин көмускээн кэлбит дьоммутун сурэхпит тэбэрин тухары саныы сырыттахпытына – кинилэр ааттара өрүү тыыннаах буолуо, көлүөнэттэн – көлүөнэҕэ бэриллэ туруо. Ол курдук биһиги Жирковтар дьиэ – кэргэн эһэбит, хос эһээбит сэриигэ баран 70-тан тахса сыл сураҕа суох сүппүтүн, ханна көмүллэ сытарын көрдөөбүппүт, кини сэрии иннинэ ханна,хайдах үлэлээбитин туһунан билиһиннэрэргэ сананныбыт.

            Эһээбит Роман Семенович Петухов Уус_Алдан оройуонун Сынаах (билигин Бороҕон) нэһилиэгэр дьаданы дьиэ кэргэҥҥэ 1914 сыл алтынньы 4 күнүгэр төрөөбүтэ. Кини аҕата Семен Николаевич Петухов эрдэ суох буолбута. Онтон ийэтэ Евдокия соҕотох хаалбыта. Онон хат хаалбыт Евдокияны Сэмэн ииппитэ Евграф Николаевич бэйэтин кытта бииргэ олордубут, Романы төрөппүт уолун курдук ииппит. Евграф Николаевич биһи эһээбитин кытта саастыы Ефросиния диэн кыыстаҕа. Кинилэр тэҥҥэ улааппыт буоланнар, Ефросиния эһээбит туһунан элбэҕи истиҥник, ахтан кэпсиирэ. Ол курдук тыа сиригэр оскуола суох үһү, онтон 1930 сыллаахха Суотту Сыһыыта диэн 5-6 килэмиэтирдээх ыраах сиргэ оскуола арыллыбыт. Ырааҕы аахсыбакка онно эһээбит Петр Гаврильевич Шепелев диэн доҕорунаан уонна да атын оччотооҕу сайылык оҕолорун кытта аргыстаһа сылдьан үөрэммиттэр. Кини үөрэҕи ылынымтыа буолан төннөн иһэн хоһооннорун, кэпсээннэрин өйгө үөрэтэ биэрбит сорудахтарын толкуйдуу иһэр буолара диэн ахталлара. Онтон 1933 сыллаахха Төҥүлүгэ тырахтарыыстар үөрэхтэригэр киирбит. Салгыы Дьокуускайга киирэн комбайнер үөрэҕин бүтэрэн тракторист – комбайнер идэтин ылбыта. Эһээбит Роман Семенович килбиэннээх үлэтин иһин элбэхтик хайҕанарын истэрбит. Ол курдук, 1938 сыл ахсынньы 2 күнүгэр тахсыбыт Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун уурааҕынан «Саха АССР 15 сыла» диэн түөскэ кэтиллэр бэлиэнэн наҕараадаламмыт. Ол дастабырыанньатын ити сыл алтынньы 27 күнүгэр туппут. Ону тэҥэ 1938 сыл алтынньы 27 күнүгэр Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумунан ыйааҕынан Ленин-Сталин хомсомуолун 20 сылын туоларынан сыаналаах малынан наҕараадаламмыт. Кини ити наҕараадалары ханнык баҕарар үлэҕэ кыайаалаҕынан, үтүө көнө суобастааҕынан, туйгун стахановец аатын ылан, оройуоҥҥа аан бастакынан ылбыт. Эһээбит оройуон сэбиэтин дьокутаата буолбутун билэбит. Коммунистическай партияҕа 1940 сыллаахха киирбитэ.

            Ол ситиһиилээхтик үлэлии сырыттаҕына, 1941 сыллаахха бэс ыйын 22 күнүгэр немецкай-фашисткай Германия сэрэтиитэ суох Сэбиэскэй Сойуус кыраныыссатын кэһэн, сабардыы түһэн Аҕа дойду иһин сэрии саҕаламмыта. Онон эһээбит 1943 сыллаахха Кыһыл Армия кэккэтигэр ыҥырыллан сэриигэ барбыта. Роман Семенович 1943 сыл олунньу 23 күнүгэр бүтэһик суругар улахан үс куораты (Орелу, Белгороды, Волхову) ылбыттарын, бэйэтэ госпитальга бааһыран сытарын туһунан суруйбут этэ. Ол кэнниттэн өлбүтүн туһунан сурук кэлбит. Кини кылгас олоҕун чаҕылхайдык Аҕа дойдутун дьонун сырдык олоххо тардан, стахановтыы үлэлээн, үлэни өрө тутан сэбиэскэй норуоту үлэҕэ ыҥыран үлэлээбитэ уонна кэлэр көлүөнэ үүнэрин, сайдарын, биһиги үрдүбүтүгэр өрүү күөх халлаан турарын туһугар дойдутун көмүскээн сэриигэ баран олоҕун толук уурбут.

            Эһээм аармыйаҕа барарыгар кэргэнэ ыарахан хаалбыт уонна уол оҕону төрөппүт, ол мин аҕам Роман Романович Петухов буолар. Аҕам биирдээҕэр ийэтэ атын киһиэхэ кэргэн тахсан, эдьиийбит Ефросиния Евграфьевна бэйэтин оҕотун курдук көрөн-харайан улаатыннарбыт. Онтон эдьиийим Михаил Тимофеевич Алексеевка кэргэн тахсан кыргыттарданан баран, кинилэри кытта тэҥҥэ ииппит. Аҕам Роман улаатан ийэбин Полина Михайловнаны көрсөн ыал буолаллар, түөрт оҕону төрөтөллөр. Миигин аҕам эдьиийдэрбэр сыһыаран, кинилэри кытта тэҥҥэ алтыһан, Ефросиния Евграфьевна эһээбит туһунан ахтыытын истэн улааппыппыт. Ол курдук эһээбит төрөөбүтэ 90 сылын көрсө 2004 сыллаахха кини төрөөбүт Хаатты сайылыгар сэргэ туруорбуппут. Эдьиийбит Ефросиния олоҕун тухары убайын Романы сэрии кэмигэр ханнык сиргэ өлбүтүн, кини көмүс уҥуоҕа ханна харалла сытарын көрдүүрэ.

            Ол курдук, Сэбиэскэй Сойуус оборуонатын министиэристибэтигэр ыйытык суруйан ыыта сылдьыбыта, онно сэриигэ Ленинградскай уобаласка өлбүтүн туһунан хоруй кэлбит. Ситигирдик эдьиийбит кырдьыар диэри убайын көрдөөн булуон, уҥуоҕар дойдутун буоруттан илдьиэн олус баҕарар этэ, ол эрээри санаата туолбакка, 2016 сыл тохсунньу 1 күнүгэр 100 сааһыгар күн сириттэн күрэммит.

            Онтон эдьиийбит, Ефросиния Евграфьевна Петухова өлбүтүн кэнниттэн кини төрөппүт кыргыттарыгар, эдьиийдэрбит Александра Михайловна Макарова, Варвара Михайловна Атласова ийэлэрин баҕа санаатын толорор сыаллаах, эһээбит Роман Семенович Петухов туһунан көрдүүр үлэлэрин саҕалаабыттара. Онтон 2019 сыл саҕаланыыта интернет ситимиттэн көрдөөн Ленинград уобулаһын Всеволожскай оройуонун Невскай Дубровка диэн куорат тииптээх бөьһүөлэккэ баар «бырааттыы көмүллүүгэ» биһиги дьоруойбут, эһээбит көмүс уҥуоҕа хараллан сытарын туһунан билбиппит. Онон былырыын сайын от ыйын 5 күнүгэр Невскай Дубровкаҕа тиийэн «бырааттыы көмүллүү» мемориальнай комплексыгар, эһээбит көмүллэ сытар сиригэр, сахалыы сиэринэн таптыыр алаадьытын уурбуппут, дойдутун туой буорун куппуппут, чиэстээбиппит. Онно, сиэнэ Александра Романовна Жиркова кэргэнинээн Дмитрий Афанасьевичтыын, хос сиэнэ Роман Дмитриевич Жирков кэргэнинээн Изабелла Терентьевналыын, сиэн балтылара Александра Михайловна Макарова, Варвара Михайловна Атласова буолан баран кэллибит.

            Дьоруойбут Роман Семенович Петухов кылгас олоҕор биир уол оҕоломмутуттан, Роман Романович уонна Полина Михайловна Петуховтартан 4 сиэн, 17 хос сиэн, сүүрбэттэн тахса хос-хос сиэн кини аатын ааттаталлар, олоҕун салҕыыллар. Улуу Кыайыы 80 үбүлүөйдээх сылын көрсө, Александра, Дмитрий Жирковтар дьиэ кэргэн , сэрии бэтэрээнин, эһэлэрин   Роман Семенович Петухов сырдык аатын үйэтитэн, үлэлээбит сиригэр, Уус Алдан улууһун Мындаабатыгар  "Р.Н. Дьяконов"- аатынан   "Кинилэр кыайыыны уһансыбыттара" скверга, мраморнай өйдөбүнньүк табличканы  ыйаатылар.

 

 

Информация о материале

Ко Дню Республики Саха (Якутия) Борогонская модельная сельская библиотека  подготовила , онлайн викторину "История моей Республики". Пройдите онлайн тест и получите сертификат. https://onlinetestpad.com/t/Tumullibkhaldeeva

Информация о материале

     2025сыл Дойду үрдүнэн, Өрөспүүбүлүкэбитигэр Аҕа дойду көмүскээччилэрин сылларынан  уонна Улуу Кыайыы   80 юбилейдаах сылынан, “Библионочь-2025” Всероссийскай акция “Свои герои”  тиэмэ чэрчитинэн,А.Р.Халдеева аатынан олохтоох модельнай библиотекаҕа ыытылынна. Ол курдук “Дьоруойдарбытынан киэн туттабыт”-медиапрезентация таҥыллан сырдатылынна, “Кинилэр Албан ааттара үйэлэргэ сырдатыллар”, “Россия Героя М.М.Стрекаловскай” -кинигэ быыстапката туруоруллан кэпсэннэ. Анал байыаннай дьайыыга сылдьар биир дойдулаахтарбытын сырдатыы. «Дьоруой уолаттарбыт», « Василий Рожин-Уот сүрэх», автор Сергей Москвитин о герое СВО Василий Данилов « Я в тылу не останусь» кинигэлэри  сырдатта оскуола педагог библиотекара Сардаана Стрекаловская. Оскуола үөрэнээччилэрэ, учууталлар “Кыайыы дьыктаана” акцияҕа көхтөөхтүк кытыннылар. Библионочь тэрээһин кыттыылаахтара  Улуу Кыайыы 80 сылыгар ананан тахсыбыт, историческай карточканан оҥоһуллубут остуол оонньуутугар кытыннылар, кыайыылааҕынан Ирина Черкашина ааттанан, сэмэй бирииһинэн наҕараадаланна. Сэрии оҕото, ветеран учуутал Зоя Ивановна Протопопова  биктэриинэтигэр   Валентина Кондакова сөптөөх хоруйдары биэрэн кинигэ бэлэх тутта.Тэрээһин түмүктүүр чааһыгар “Ытык бэтэрээннэрбитин ахтан-санаан ааһыаҕын” төгүрүк остуол ыытылынна. Ахтыылары оҥордулар сэрии бэтэрээннэрин оҕолоро, чугас аймахтара: Анна Макарова, Татьяна Неустроева, Зоя Протопопова, Валентина Кондакова. Бу  библиотечнай акцияҕа  кыттыбыттарыттан, бары астынан-үөрэн тарҕастылар. Тэрээһини иилээн-саҕалаан ыыттылар: нэһилиэк библиотекатын библиотекара Светлана Прудецкая, оскуола педагог-библиотекара Сардаана Стрекаловская.

  1. Көр-күлүү күрэҕэ
  2. Кыайыыны ырыанан уруйдаан